Çarın Delisi Türkçe yayımlandı

Jaan Kross'un ünlü eseri Çarın Delisi Türkiye'deki okurseverlerin ilgisine sunuldu.

Çarın Delisi Türkçe yayımlandı
  • 28 Ekim 2017, Cumartesi 15:06

Estonya'nın önde gelen yazarlarından Jaan Kross'un "Çarın Delisi" adlı eseri Türkçe'ye çevrilerek, okurseverlerin ilgisine sunuldu. Eserleri birçok farklı dilde yayımlanan Kross'un, Napolyon Savaşları sonrası Rus İmparatorluğu’nda geçen sürükleyici romanı Çarın Delisi'de önemli eserleri arasında yer almaktadır.

Peki Jaan Kross kimdir?

Eston şair ve yazar olan Jaan Kross, 19 Şubat 1920 yılında Tallinn'de doğdu. Bugüne kadar eserleri 24 dilde tercüme edilmiştir.

Dilimizde ilk defa 2017 yılında yayımlanan “Çarın Delisi” romanı ile kendisine, 1991 yılında  “Nobel Edebiyat Ödülünü” kazanabileceğine dair bir "ön bilgilendirme" yapılarak, telefon beklemesi söylendi. "Tallinn'i gerçekten hiç terk etmediğim için bunu yapmak kolaydı." dedi. O yıl ödülü Nadine Gordimer kazandı.   

1978'de Tallinn'de yayınlanan Çarın Delisi etkileyici bir şekilde 32.000 kopya sattı. Kross'un sorunsalı - Timo deli midir,  yoksa Estonların açık sözlü olmasına bir atıf  mıdır? -

1991 yılında Estonya´nın bağımsızlığını tekrar kazanmasıyla birlikte dış dünyada, Çarın Delisi farklı dillerde yayımlanmaya başlandı. Bu da romanın, edebiyat dünyasında başyapıtlardan biri olarak kabul edilmesini sağladı. Çarın Delisi Fransa'nın en iyi yabancı kitap ödülünü kazandı.

Eleştirmenler için, bu roman, Sovyet dönemi Estonya´sının bağımsızlığına atıfta bulunan muhteşem bir alegoriydi. Roman, 1820'lerin Estonya’sında yaşayan, bir Baltık aristokratı Timo'nun öne sürülen deliliği ile ilgilidir. Baron Timo, arkadaşı Çar Aleksander'a yeni bir anayasa reformu için teklif gönderme cüretine sahip olup, köylülerin kötü muamelesi görmesi hakkında kendisini eleştirmektedir.  Eleştirileri tam sekiz yıl mahkum olmasına sebep olmuştur.

Kross'un ilk yılları, bağımsız Estonya Tallinn'inde mutlu bir şekilde geçti. Aile, Tallinn limanında Finlandiya Körfezi'ne bakan bir apartmanda yaşıyordu. Kross, Jakob Westholm mahalle Lisesine girdi ve 1938 yılında Estonya'nın seçkin Tartu Üniversitesine kabul edildi ve hukuk tahsili gördü. İkinci dünya savaşının arifesinde, Kross uluslararası hukukta asistan öğretim görevlisi oldu.

 1939 yılında Almanya ve Sovyet Birliği tarafından imzalanan Alman-Sovyet Saldırmazlık Antlaşması sonrası, Hitler Polonya'yı, Stalin ise Estonya´yı işgal etti. Tallinn'in yeni sahiplerinin hiç şakası yoktu. Kross, "İngiliz büyükelçiliği kan bağışı merkezine dönüştürüldü" ve "okullarda Lenin portreleri yükseldi" diyordu.

28 Ağustos 1941'de, bu sefer Estonya üç buçuk yıl sürecek olan Nazi işgali altında kaldı. Artık Estonlar, Almanların kontrolü altındaki hayat şartları ile Sovyetlerin kontrolü altındaki hayat şartlarını karşılaştırabileceklerdi.

Kross, mecburi askerlik hizmetinden tiroit bezini şişiren hapları yutarak kurtulabildi. Kendisini muayene eden Alman subayı, Kross'un Führer için savaşmaya değmeyecek "sarhoş bir salak" olduğunu söyleyip listeden sildi. Kross bunun yerine bir Almanca tercüman olarak askere yazıldı. Almanlar için tercümanlık yaparken, Kross yabancı büyükelçiliklere Nazilerin faaliyetlerini bildirdi ve Helsinki'de sürgünde olan Estonya devlet bakanlarına istihbarat raporları gönderdi. 1944 yılı 9 Mart gecesi, Tallinn Sovyetler tarafından yangın bombası ile bombalandı. Hava saldırısı gece yarısına kadar iki saat boyunca devam etti ve tehlike geçti alarmı için sirenler acı acı çaldığında, şehrin ortaçağa özgü kalbi - Old Town -  yanıyordu.

Almanlar Baltık ülkelerinde kontrollerini kaybetmeye başlayınca, Kross siyasi hırslarını Üçüncü Yol'da sürdürdü. Bu, kendi açıklamasına göre "Estonya'nın sorunları hakkında Ruslar ve Almanlar olmadan karar vermeye çalışan" bir direniş hareketiydi. (Liderlerinden biri, Aleksandr Soljenitsin'in Gulag Takımadaları adlı eserinde önemli bir figür olan Tallinn Hukukçusu Arnold Susi idi. Gulag Takım Adaları 1965-67'de uzak bir Estonya çiftlik evinde gizli saklı yazılmıştır.). 21 Nisan'da, Hitler'in doğum gününde, Kross "milliyetçi faaliyetler" şüphesiyle Naziler tarafından tutuklandı. Kızıl Ordu Eylül 1944'te Estonya'yı yeniden işgal etmek için geri döndüğünde, Tallinn merkez hapishanesinde beş aydan fazla bir süre geçirmişti. Giderayak hapishane gardiyanı kapıları açtı ve bağırdı: "Bayanlar, saçmalık sona erdi, hepiniz - basıp gidin hemen!" Kross artık özgür bir adamdı. Dışarıda, Almanları zırhlı arabalarda, at sırtında ve bisikletlerle çekilmekteyken gördü. Kızıl Ordu misillemelerinden korkan binlerce Eston küçük teknelerle Baltık Denizinden İsveç'e geçti.

Kross Ocak 1946'da Sovyetler tarafından tutuklanıncaya kadar Tartu Üniversitesinde uluslararası hukuk öğretmeye devam etti. 26 yaşındayken, aniden "sabıkalı bir burjuva" oluncaya kadar henüz hiç  Sovyet yönetimine aktif olarak karşı koymamıştı. Kross, Tallinn'deki bir hücreye yerleştirildi. Gelecek sekiz yılı, yaklaşık 150.000 vatandaşı ile aynı kaderi paylaşarak  Sovyet hapishanelerinde ve çalışma kamplarında geçirdi. Ural dağlarının batısında yer alan, korkulan Vorkuta kampının yakınındaki bir kömür madeninde ve daha sonra Krasnoyarsk bölgesindeki tuğla fabrikasında zorlu şartlarda çalıştı. Şartlar korkunçtu ancak Kross 1949'da keçeli çizme kurutucusu olarak çalışmak gibi iyi bir fırsat elde etti, bu sayede dışarıdaki sıfırın altındaki sıcaklıklardan korundu

Kross üniversitede iken kısa öyküler yayımlamıştı, ancak ciddi bir şekilde şiir yazmaya başladığı yer kamplardı. Şaşırtıcı bir şekilde 46 milletten insanla birlikte alıkonuldu, bu nedenle dil öğrenmek için "bolca fırsat" vardı. Hapis arkadaşlarından ikisi İngiliz’di: biri Sovyet karşıtı casusluktan suçlanan bir komünist, diğeri ise eski Wehrmacht askeriydi. Kross, "Durmadan tartışma içerisindeydiler, dolayısıyla onlarla çok fazla İngilizce konuşamadım" diye hatırlamaktadır. Her nasılsa pis su ve bit gibi zorlukların üstesinden geldi. "Gulag'da tanıştığım Rusların birçoğu - gardiyanların bazıları - bana sahip oldukları son ekmek parçasını verirlerdi" diyor. "Güzel insanlardı." Rusları sadece zalim olarak tecrübe eden birçok Estonun aksine, Kross Ruslar ile Bolşevikler arasında ayrım yapabilmektedir.

Kross, 24 Haziran 1954'te affedilip Tallinn'e geri döndü. Jaan Kross´un Gulag'da hayatta kalmasına yardımcı olan nitelikler - ki bunlar abartısız mizahı, nezaketi ve ihtiyatı - normal hayatına dönmesine yardımcı oldu.

1950´li yıllarda Kross, Shakespeare, Balzac ve Lewis Carroll gibi Avrupa klasiklerini tercüme etmeye başladı ve bazı büyük Avrupa eserlerinin Estonya'da sahnelenmesini sağladı. Kömürü Zenginleştiren adındaki ilk şiir kitabı 1958 yılında çıktı ve bir tartışma yarattı. Eston şair Jaan Kaplinski  o zamanlar, bunu bir aydınlanma olarak gören birçok genç yazardan biriydi. "Kross galaksi, elektron, Milton, Homeros, vb. gibi şiirlerimize yeni temalar kazandırdı. Ama dahası, son derece usta, alegorik-ironik serbest bir şiir yazdı ve bu daha önce olan her şeyden farklıydı."

Kross, ileride müstakbel eşi olacak Ellen Niit ile, Tallinn'in dışında düzenlenen bir yazarlar toplantısında tanıştı. O bir şair, çocuk kitapları yazarı ve seçkin bir Macar (Macarca, Fince ve Estonca ile aynı dil ailesindendir. Kökeni itibariyle de Türkçe'ye akrabadır) tercümandı.

 Estonya´nın 1991´de tekrar özgürlüğüne kavuşmasıyla beraber Jaan Kross dış dünya tarafından  nihayet keşfedildi. O tarihten itibaren, tarihsel romandan daha kişisel, yarı otobiyografik eserlere geçmiştir. "Biz Estonlar hiçbir zaman destansı savaşçılardan oluşan bir ulus olmadık. İster merhametli ister başka bir şekilde olsun, altı yüzyıllık yabancı hâkimiyeti altında, sadece hayatta kalma stratejileri aradık ve kimliğimizi kaybetmeden düzgün insanlar olmaya çalıştık. Uzlaşma Kross'a özgü bir mükemmel bir temadır ve tarihsel gerçekliğimize sadık kalmaktadır."

87 yaşında olan Kross ,27 Aralık 2007'de vefat etti.

Beğendim 0 Muhteşem 1 Haha 0 İnanılmaz 0 Üzgün 0 Kızgın 0

SEN DE DÜŞÜNCELERİNİ PAYLAŞ!

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.


yükleniyor

BU HABERİ OKUYANLAR BUNLARI DA OKUDU

ANKET

Türkiye'de yaşamaktan memnun musunuz?

yukarı çık